ویلچرها شریک مهمی برای بسیاری از افراد مسن برای حفظ تحرک و ادغام در جامعه هستند. با این حال، سبک زندگی وابسته به ویلچر، تهدیداتی برای سلامتی ایجاد میکند که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. عوارضی مانند زخمهای پوستی، آتروفی عضلانی، زوال قلبی ریوی و سفتی مفاصل اغلب به طور خاموش کیفیت زندگی سالمندان را کاهش میدهد. زندگی طولانی مدت روی ویلچر به یک جنگ پنهان برای سلامت سالمندان تبدیل شده است و پیشگیری علمی کلید پیروزی در این جنگ است.
一.چهار «قاتل نامرئی» نشستن طولانی مدت روی ویلچر
۱. زخمهای فشاری (زخم بستر): ویرانگر خاموش
نقاط خطرفشار طولانی مدت بر روی برآمدگیهای استخوانی مانند باسن، برجستگی ایسکیال، دنبالچه، ستون فقرات و پاشنهها میتواند باعث انسداد شدید خونرسانی موضعی شود.
دلیلپوست نازک، خاصیت ارتجاعی ضعیف، کاهش تغذیه، کاهش قوه ادراک، و رطوبت (بیاختیاری یا تعریق).
پیامدهااز قرمزی پوست و تاول گرفته تا زخم بافتهای عمیق، نکروز و عفونت، درمان دشوار و درد بسیار زیاد است.
۲. آتروفی و ضعف عضلانی: از دست دادن قدرت
نقاط خطر: عدم تحمل وزن و فعالیت طولانی مدت پاها و عضلات مرکزی بدن.
دلیلاستفاده مکرر باعث پیشرفت آن میشود، در حالی که استفاده کم به تدریج آن را تحلیل میبرد.
پیامدها: جابجاییهای دشوارتر، افزایش خطر زمین خوردن، کاهش پایداری در حالت نشسته، کاهش سرعت سوخت و ساز بدن.
۳. اختلالات گردش خون و ترومبوز وریدی: خطرات احتمالی
نقاط خطراندامهای تحتانی (بهویژه وریدهای عمقی ساق پا).
دلیلانقباض عضلات پا کاهش مییابد (اختلال در پمپ عضلانی)، جریان خون کند میشود؛ در سالمندان اغلب با کاهش خاصیت ارتجاعی عروق همراه است.
پیامدهاخطر بالای ترومبوز ورید عمقی، که در صورت افتادن ممکن است منجر به آمبولی ریوی (تهدید کننده زندگی) شود؛ ورم و درد در پاها.
۴. انقباض و سفتی مفاصل: از دست دادن انعطافپذیری
نقاط خطرمفاصل ران، زانو و مچ پا برای مدت طولانی در حالت خمیدگی قرار دارند؛ مفاصل شانه و آرنج حرکت محدودی دارند.
دلیل: تون عضلانی نامتعادل و فقدان حرکت فعال مفصل.
پیامدها: کاهش تحرک مفاصل، درد، کاهش راحتی و بدشکلی وضعیت نشستن.
二استراتژی جامع پیشگیری: ایجاد خطوط چندگانه دفاع از سلامت
۱. محافظ پوست: از زخمهای بستر دوری کنید
کاهش منظم استرس کلید اصلی است:
فرکانسهر ۱۵ تا ۳۰ دقیقه یکبار «بلند کردن باسن» (بلند کردن بدن به مدت ۱ تا ۲ ثانیه با استفاده از نردهها) را در مقیاس کوچک انجام دهید؛ هر ۱ تا ۲ ساعت یکبار، از دیگران خواسته میشود تا در تغییر کامل وضعیت نشستن (مانند خم شدن به جلو یا پهلوها بیش از ۳۰ درجه) کمک کنند.
عملیاتمیتوانید یک بالشتک مثلثی یا یک بالش کوچک روی پشت خود قرار دهید تا انحراف وضعیت بدن (به طور متناوب چپ و راست) ایجاد شود.
از بالشتکهای حرفهای برای کاهش فشار استفاده کنید:
انواع توصیه شده: کوسنهای بادی متناوب، کوسنهای فومی برشخورده با چگالی بالا (سفارشیسازیشده با فرم بدن)، کوسنهای ژلی/مایع. برای انتخاب مدل مناسب با یک متخصص توانبخشی مشورت کنید.
اجتناب ازکوسنهای صندلی معمولی (مانند کوسنهای بادی دونات شکل) بافتهای موضعی را فشرده کرده و باعث ایجاد زخم میشوند.
آزمایش و مراقبت روزانه پوست:
بازرسی بصری + لمسبرجستگیهای استخوانی (بهویژه دنبالچه و لگن) را صبح و عصر بررسی کنید تا ببینید آیا نواحی قرمزی مداوم وجود دارد یا خیر.
رعایت بهداشت: پس از تمیز کردن، پوست را کاملاً خشک کنید و توجه ویژهای به چین و چروکها داشته باشید. برای جلوگیری از خشکی از یک مرطوبکننده ملایم استفاده کنید.
انتخاب لباس: لباس زیر باید از پنبه خالص ساخته شود تا درزهای آن با نواحی آسیبپذیر تماس پیدا نکند.
۲. نگهبان نشاط: مبارزه با آتروفی عضلات
برنامه ورزشی برای افراد دارای ویلچر:
حرکات دایرهای شانه: برای بهبود انعطاف پذیری قسمت بالای کمر، به آرامی و در دایره های بزرگ به جلو و عقب حرکت کنید.
بلند کردن زانوصاف بنشینید و به طور متناوب زانوهای خود را بالا بیاورید (شبیه راه رفتن درجا) تا عضلات اندام تحتانی خود را تقویت کنید.
آموزش باند الاستیککش را با هر دو دست بگیرید تا تمرینات مقاومتی مانند هل دادن به جلو و کشیدن به عقب روی اندام فوقانی انجام دهید (۳ بار در هفته).
تمرین تعادل نشستهتحت نظارت ایمن، سعی کنید تعادل خود را در حالت نشسته برای مدت کوتاهی (از ۵ ثانیه شروع کنید) حفظ کنید.
مرتباً از ویلچر خود بلند شوید:
بسته به شرایط جسمی (در صورت امکان)، روزانه با استفاده از واکر یا بریس، مسافتهای کوتاهی بایستید/راه بروید.
تمرینات حرکتی غیرفعال مفاصل را در کنار تخت انجام دهید (مراقب در خم کردن زانو و مچ پا کمک میکند). حرکات کلیدی را 10 تا 15 بار در روز تکرار کنید.
کمک در ایستادن با استفاده از وسایل کمکی:
پس از ارزیابی پزشکی، میتوان از دستگاه تبدیل ویلچر به ایستاده (۱ تا ۲ بار در روز، هر بار ۱۰ تا ۲۰ دقیقه) برای افزایش توده استخوانی و گردش خون استفاده کرد.
۳. تسریعکننده گردش خون: جلوگیری از لخته شدن خون
حرکات فعال/غیرفعال اندام تحتانی:
حرکت «شتابدهنده» پا: به طور متناوب انگشتان پا را خم کنید (خم کردن پشت پا) و به پایین فشار دهید (خم کردن کف پا) تا عضلات ساق پا تحریک به انقباض شوند.
بالا بردن پابرای تسکین تورم، پاهای خود را به صورت دورهای (بالاتر از سطح قلب) روی یک زیرپایی قرار دهید.
کمک به خانوادهماساژ غیرفعال هر دو اندام تحتانی (به آرامی از پایین به بالا تا رانها ماساژ دهید).
پوشیدن جورابهای طبی الاستیک:
مزایای کلیدیفشار گرادیانی (بالاترین فشار در مچ پا) بازگشت وریدی را بهبود میبخشد.
نحوه استفادهقبل از بیدار شدن در صبح آن را بپوشید و قبل از خواب در شب آن را بردارید (باید با توجه به اندازه واقعی تنظیم شود).
آبرسانی کنید + مراقب علائم باشید:
مطمئن شوید که هر روز به اندازه کافی آب مینوشید (بیش از ۱۵۰۰ میلیلیتر) تا از کم آبی بدن که ممکن است منجر به غلیظ شدن خون شود، جلوگیری شود.
به علائمی مانند درد ساق پا، قرمزی، تورم و تب توجه داشته باشید و به موقع غربالگری کنید تا خطر ترومبوز وریدی را از بین ببرید.
۴. نبرد برای انعطافپذیری: حفظ عملکرد مفاصل
تنظیم وضعیت قرارگیری بدن روی ویلچر:
ارتفاع زیرپایی مناسب است (رانها را میتوان صاف و بدون آویزان شدن در هوا قرار داد).
بالشتک پشتی، ستون فقرات را در حالت خنثی نگه میدارد و از قوز کردن هنگام نشستن جلوگیری میکند.
آرنجها میتوانند به طور طبیعی ۹۰ درجه خم شده و روی دستههای صندلی قرار گیرند.
تمرینات حرکتی کل بدن:
این کار را دو بار در روز صبح و عصر انجام دهید و گردن، شانهها، آرنجها، مچ دستها، انگشتان، باسن، زانوها و مفاصل مچ پا را (به صورت فعال/کمکی) بپوشانید.
باید توجه ویژهای به تقویت چرخش مچ پا (برای جلوگیری از افتادگی پا) و تمرین بالا بردن شانه (برای جلوگیری از شانه یخزده) شود.
تمرینات کششی:
عضلاتی را که مستعد انقباض هستند (مانند پشت ران و پشت ساق پا) به مدت ۱۵ تا ۳۰ ثانیه (تحت نظر یک متخصص) به آرامی کشش دهید.
三.چهار ستون که پایه و اساس سلامت جامع را تشکیل میدهند
۱. همکاری تیمی حرفهای:
یک مدل مشارکتی از پزشکان توانبخشی/فیزیوتراپیستها/پرستاران + مراقبان ایجاد کنید.
ارزیابی عملکردی سیستماتیک (قدرت عضلات، دامنه حرکتی، تحرک) هر شش ماه یکبار.
۲. طرح مراقبت شخصی:
این برنامه باید به صورت پویا بر اساس تحرک سالمندان، بیماریهای زمینهای و وضعیت تغذیه تنظیم شود (به عنوان مثال، بیماران دیابتی نیاز به تقویت پیشگیری از زخم بستر دارند).
مراقبان باید آموزش استاندارد (حرکت صحیح بیماران، استفاده از وسایل کمکی) دریافت کنند.
۳. برنامه حمایت تغذیهای:
پروتئین هسته اصلی استاطمینان حاصل کنید که به میزان کافی لبنیات، ماهی، گوشت، حبوبات و تخم مرغ مصرف کنید (با محاسبه ۱.۲ تا ۱.۵ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن).
ترکیب کلیدی ویتامینهاویتامین C (بهبود زخم را تسریع میکند)، ویتامین D + کلسیم (محافظت از استخوانها)، روی (افزایش مقاومت پوست).
مدیریت آبمیزان آبی که مینوشید را طبق دستور پزشک تعیین کنید (به خصوص افرادی که عملکرد قلب و عروق ضعیفی دارند و باید میزان مصرف آب خود را محدود کنند).
۴. حمایت روانی جدید:
مشارکت فعال در فعالیتهای اجتماعی/اجتماعی متوسط (شطرنج، باغبانی) تشویق میشود.
بازیهای تعاملی/برنامههای سرگرمی طراحی کنید که برای کاربران ویلچر قابل دسترسی باشد تا روند زوال شناختی را کند کند.
نسبت به افسردگی (مانند خلق پایین، بیخوابی و بیاشتهایی که به مدت دو هفته ادامه داشته باشد) هوشیار باشید و مداخله روانشناختی به موقع ارائه دهید.
زمان ارسال: ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۵